Πώς να βοηθήσουμε το θυμωμένο παιδί - Συμβουλές για γονείς & εκπαιδευτικούς

  

  Συχνά παρατηρείται ότι η συμπεριφορά των παιδιών στο σχολείο διαφέρει από αυτή στο σπίτι. Σε κάποιους μαθητές, η συνεργατική συμπεριφορά στο σχολείο σταματά όταν επιστρέφουν στο χώρο τους. Ενώ σε άλλα παιδιά συμβαίνει το αντίστροφο. Η ηρεμία και αυτορρύθμιση στο σπίτι απουσιάζει όταν βρίσκονται στην σχολική τάξη. Αυτός είναι ένας από τους πολλούς λόγους που επιβεβαιώνει την σημασία της συνεργασίας μεταξύ εκπαιδευτικών και γονέων. Αν η συμπεριφορά του μαθητή είναι υποδειγματική στην τάξη αλλά όχι στο σπίτι, οι γονείς μπορούν να εισάγουν μεγαλύτερη σταθερότητα και συνέπεια στα όρια και τους ‘κανόνες΄ ακολουθώντας το παράδειγμα των εκπαιδευτικών. Αν οι δυσκολίες εμφανίζονται μόνο στο σχολείο, οι εκπαιδευτικοί μπορούν να υιοθετήσουν κάποιες από τις αποτελεσματικές πρακτικές των γονέων για να ωφεληθεί ο μαθητής.

  Ο μη-ελεγχόμενος θυμός του παιδιού είναι από τις συνηθέστερες δυσκολίες που παρουσιάζονται στο σχολείο και στο σπίτι. Για να μπορέσετε να το βοηθήσετε αποτελεσματικά, χρειάζεται:

 α) να κατανοήσετε την ανάγκη που κρύβεται πίσω από το συναίσθημα του παιδιού και

 β) να εφαρμόσετε απλά αλλά στοχευμένα βήματα διαχείρισης θυμού.

Α. Τι κρύβεται πίσω από το θυμό;

  Ο θυμός, όπως όλα τα συναισθήματα, εκφράζουν επιθυμίες και ανάγκες. Στην προκειμένη περίπτωση, όταν ένα παιδί εκφράζει το θυμό του, εκφράζει κάποιο από τα δύο ακόλουθα μηνύματα:

α. Νιώθω αδικημένος/η. Νιώθω ότι με αδικήσατε και διεκδικώ την δικαίωση μου.

β. Νιώθω ασέβεια προς το άτομο μου. Διεκδικώ έντονα τον σεβασμό προς το πρόσωπο μου.

  Αν όντως αδικήσατε το παιδί ή δεν το σεβαστήκατε, ζητάτε συγγνώμη και συνεχίζετε τα βήματα που ακολουθούν, δείχνοντας ότι η συγγνώμη σας είναι αληθινή.

Β. Πώς αντιμετωπίζουμε το θυμό; 4 βήματα 

1. Εντοπίστε το θυμό.

  Ιδανικά, παρατηρήστε τα πρώιμα σημάδια της έκφρασης του θυμού πριν την έκρηξη έτσι ώστε να την αποφύγετε. Αναγνωρίστε στο παιδί αυτό που βλέπετε και ρωτήστε τι νιώθει (μπορεί να μην είναι θυμός). Σε περίπτωση που δεν γνωρίζει, ρωτήστε ευθέως αν νιώθει θυμωμένο. Δώστε την δέουσα προσοχή στον τόνο της φωνής και στην έκφραση σας έτσι ώστε να μεταδώσετε το μήνυμα ότι το συναίσθημα είναι επιτρεπτό και όχι κατακριτέο.

2. Εντοπίστε την επιθυμία πίσω από το θυμό.

  Αντί να ρωτήσετε ‘γιατί είσαι θυμωμένος;’ που θα εκληφθεί ως κριτική και απλά θα ενισχύσει τον εκνευρισμό, εστιάστε απευθείας στην επιθυμία που κυριαρχεί εκείνη την στιγμή. Για παράδειγμα: «Νιώθεις αδικημένος; Νιώθεις προσβολή»; Μετά την καταφατική απάντηση, μπορείτε να συνεχίσετε με: «Νομίζω με αυτό που συνέβη (περιγράψτε το συμβάν), ένιωσες ότι αδικήθηκες πολύ και δεν είναι ωραίο να νιώθεις αδικημένος/η; Έχω δίκιο;» ή «Νομίζω ότι με αυτό που συνέβη, ένιωσες προσβολή / ότι δεν σου συμπεριφέρθηκαν σωστά; Όλοι θέλουμε να μας συμπεριφέρονται όμορφα. Ισχύει;».

3. Επιλέξτε εναλλακτικό τρόπο έκφρασης της επιθυμίας.

  Όταν έχει αναγνωριστεί και έχει γίνει αποδεκτή η ανάγκη που κρύβει ο θυμός (είναι λογικό να νιώθεις αδικία όταν….) τότε μπορείτε να διερευνήσετε εναλλακτικές διεκδίκησης αυτής της ανάγκης. Μπορείτε να τους δείξετε πως εσείς εκφράζεστε όταν σας αδικούν ή σας προσβάλλουν. Ο στόχος δεν είναι να μην αισθάνονται αλλά να το εκφράσουν με πιο ήρεμο τρόπο. Ειδικά όταν τα παιδιά είναι μικρά, μπορεί να γίνει παιχνίδι ρόλων με τους γονείς. Στην αρχή, ο γονέας είναι το παιδί το οποίο θυμώνει και εκφράζει αυτό που νιώθει με τον επιθυμητό τρόπο (μπορείτε να παίξετε και τον εκρηκτικό ρόλο για να γίνει σύγκριση) και μετα να το προβάρει το παιδί όσες φορές χρειαστεί μέχρι να το κάνει κτήμα του.

4. Αξιολογήστε το αποτέλεσμα.

  Τέλος αξιολογείτε το αποτέλεσμα. Ρωτώντας απλά ‘πώς νιώθεις τώρα;’, ενθαρρύνετε να αξιολογήσει μόνο του το θετικό αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας και να ενισχυθεί το κίνητρο για την υιοθέτηση της. Επιπλέον, επιβεβαιώνετε και εσείς για την αποτελεσματικότητα της παρέμβασης σας.

Κάποιες φορές είναι πιθανό να μην είναι εφικτή η ικανοποίηση της επιθυμίας. Σε αυτή την περίπτωση, βοηθάει να αναγνωρίσετε για άλλη μια φορά την ανάγκη που έχει το παιδί, να την αποδεχτείτε και να του δείξετε ότι δικαίως την έχει. Όταν μας δίνεται η ελευθερία της ανάγκης χωρίς κριτική, είναι πιο εύκολο να ηρεμήσουμε ακόμα και αν δεν έρθουν τα πράγματα όπως θα τα επιθυμούσαμε. Μας επιτρέπεται τουλάχιστον να επιθυμούμε. Είναι και αυτή μια έμμεση δικαίωση.

 Τα βήματα που περιγράφονται είναι απλά αλλά αποτελεσματικά. Όταν θα ακολουθούνται συστηματικά στο σχολείο και στο σπίτι, το παιδί θα τα υιοθετήσει και θα μπορεί να διαχειρίζεται μόνο του τον θυμό, αναγνωρίζοντας τι πραγματικά επιθυμεί και διεκδικώντας το με έναν διαφορετικό τρόπο.

  Προσοχή: ο στόχος είναι το παιδί να αλλάξει τον τρόπο έκφρασης της ανάγκης του και όχι την ανάγκη καθαυτή! Η ανάγκη είναι φυσιολογική και οποιαδήποτε προσπάθεια να την ακυρώσετε απλά θα σας βρει αντιμέτωπους με την αντίσταση και τον θυμό.

  Τέλος, μη ξεχνάτε πώς εκφράζετε εσείς τον θυμό σας. Όταν υπάρχει διαφορά μεταξύ λόγου και πράξης, η πράξη υπερισχύει και εκπαιδεύει!

Ανδρέας Αρματάς
Κλινικός Ψυχολόγος – Συγγραφέας
Εξ. Συνεργάτης Ιατρικής Σχολής Αθηνών.
www.hypnosis.gr